Staatscommissie Parlementair Stelsel

13 december 2018 presenteerde de Commissie Remkes (‘Staatscommissie Parlementair Stelsel’) haar aanbevelingen om de democratische rechtsstaat te versterken. In het eindrapport is er veel aandacht voor het de positie van het maatschappijleer en burgerschap in het curriculum. De commissie adviseert in het rapport het volgende:

1. Scholen ontwikkelen doorlopende leerlijnen rond burgerschapsvorming vanaf het eerste jaar van de middelbare school, waarbij niet alleen toetsbare kennis maar ook de ontwikkeling van democratische attitudes en vaardigheden voldoende aandacht krijgt. Democratische vorming krijgt in het onderwijs niet alleen haar beslag met specifieke vakdocenten, maar ook in een bredere democratische cultuur waar de gehele school bij betrokken is. Dit impliceert de formulering van duidelijke richtlijnen voor het burgerschapsonderwijs op basisscholen en middelbare scholen in Nederland, en ondubbelzinnige eindtermen per jaar op schoolniveau.
2. Beide vakken (geschiedenis/staatsinrichting en maatschappijleer/- kunde) worden in het gehele voortgezet onderwijs verplicht en maken ook onderdeel uit van het centraal schriftelijk eindexamen. De inspanningsverplichting op het mbo volstaat niet.
3. Het aantal uren voor beide vakken wordt verhoogd.
4. Maatschappijleer/-kunde wordt aangeboden aan alle scholieren, ongeacht schooltype en specialisatierichting.
5. Maatschappijleer/-kunde is geen compensatievak, waarmee onvoldoendes voor andere vakken in het examenjaar via (desnoods herhaaldelijke) hertoetsing gecompenseerd kunnen worden.
6. Burgerschapsvorming wordt een verplicht onderdeel van de lerarenopleiding.


Reactie NVLM

De NVLM verwelkomt het rapport en is blij dat het een bijdrage mocht leveren aan het eindrapport. Verschillende docenten en leden van de NVLM hebben input geleverd aan de commissie.
Het bestuur van de NVLM vindt dat een aantal aanbevelingen zo snel mogelijk in beleid moeten worden omgezet. Om die reden hebben wij een brief geschreven aan de minister van Binnenlandse Zaken en de bewindspersonen op het ministerie van Onderwijs. Hierin bepleit het bestuur de volgende maatregelen om invulling te geven aan de adviezen van de staatscommissie:

1. Invoering van een minimum aantal lesuren voor maatschappijleer. Gegarandeerd moet worden dat leerlingen in alle schooltypes van het voortgezet onderwijs ten minste twee jaar lang twee lesuren (van vijftig minuten) per week maatschappijleer krijgen. Of het equivalent daarvan. Dit is het absolute minimum om leerlingen goed voor te bereiden op het burgerschap in onze democratische rechtsstaat.
2. Invoering van een centraal schriftelijk eindexamen maatschappijleer. In dit examen kunnen de kennis en een bepaald deel van de vaardigheden die nodig zijn voor een volwaardige rol als burger in onze democratie worden getoetst. Veel vaardigheden zullen bij maatschappijleer ook in het schoolexamen getoetst blijven worden, omdat bijvoorbeeld argumentatie- en debatvaardigheden niet of onvoldoende getoetst kunnen worden in een centraal schriftelijk examen. Vanzelfsprekend moeten democratische opvattingen en houdingen geen onderdeel uitmaken van welke examens dan ook. Een sterk vak maatschappijleer kan hieraan bijdragen, zonder dat opvattingen of houdingen worden voorgeschreven of getoetst.
3. Het vak maatschappijleer moet even zwaar meetellen als andere schoolvakken waarin leerlingen centraal examen doen.
4. Om bij te dragen aan de ontwikkeling van de doorlopende leerlijn vanaf het eerste jaar van de middelbare school – een belangrijk advies van de staatscommissie – moet maatschappijleer ook een plek krijgen in de onderbouw van het voortgezet onderwijs.
5. Om die doorlopende leerlijn ook na het voortgezet onderwijs door te zetten is een resultaatverplichting voor burgerschap in het mbo noodzakelijk. Op het mbo is daarnaast een minimum van 50 lesuren burgerschap per leerjaar noodzakelijk.
6. Ook dient voor burgerschap op het mbo een bevoegdheid maatschappijleer verplicht te worden. Voor het vak maatschappijleer in het voortgezet onderwijs bestaat deze verplichting al, maar maatschappijleer is van alle avo-vakken het vak met het laagste percentage bevoegd gegeven lessen. De overheid moet dit niet langer accepteren.