MBO

Kwalificatiestructuur

De eisen waaraan een student moet voldoen om zijn diploma te behalen, zijn beschreven in het kwalificatiedossier. Binnen zo’n dossier zijn één of meerdere kwalificaties opgenomen. Alle kwalificatiedossiers samen vormen de kwalificatiestructuur. Ook de set van afspraken over het opstellen, vaststellen en onderhouden van de dossiers is onderdeel van de kwalificatiestructuur.

kwalificatiestructuur mbo
Bron: http://www.herzieningmbo.nl/de-herziening/inhoud/

De kwalificatiestructuur bestaat uit drie delen: basis-, profiel- en keuzedelen. Een kwalificatiedossier bestaat uit één gemeenschappelijk basisdeel en één of meer profieldelen.

De basis van het kwalificatiedossier bestaat uit a) het beroepsspecifieke deel en b) het generieke deel. Het beroepsspecifieke deel beschrijft de kerntaken en de vakkennis, vaardigheden en houdingsaspecten die alle beginnende beroepsbeoefenaren in het betreffende werkveld delen. Het generieke deel bestaat uit de generieke kwalificatie-eisen aan Nederlandse taal, rekenen, loopbaan en burgerschap en (voor mbo niveau 4) Engels.

Kwalificatie-eisen Burgerschap

Burgerschap en Loopbaanoriëntatie en –begeleiding (LOB) maken dus onderdeel uit van het generieke deel van de basis van de kwalificatiestructuur. De eerste bijlage van het Examen- en kwalificatiebesluit beroepsopleidingen (EKB) van de Wet educatie en beroepsonderwijs (WEB) beschrijft hiervoor de kwalificatie-eisen. Voor Burgerschap gelden vier burgerschapscompetenties.

  1. Politiek-juridische dimensie
  2. Economische dimensie
  3. Sociaal-maatschappelijke dimensie
  4. Dimensie vitaal burgerschap

In de Staatscourant 224 van 17 juni 2016 is een belangrijke wijziging met betrekking Burgerschap en Loopbaanoriëntatie en –begeleiding (LOB) gepubliceerd. Studenten die op of na 1 augustus 2016 met een mbo-opleiding starten moeten ook kritische denkvaardigheden ontwikkelen.

Daarnaast is een kleine toevoeging (‘zoals mensenrechten’) bij de politiek-juridische dimensie aangebracht. De student moet de basiswaarden van onze samenleving, zoals mensenrechten, (h)erkennen en leren omgaan met (waarden)dilemma’s zoals seksuele diversiteit.  Deze basiswaarden moet de student hanteren als richtlijn en uitgangspunt in zijn meningsvorming en bij zijn handelen.

Burgerschapscompetenties

Burgerschap bereidt mbo-studenten voor op volwaardige deelname aan de maatschappij en goed kunnen functioneren in hun beroep. De vaardigheden, houding en kennis die daarbij horen zijn beschreven in vier burgerschapsdimensies en de ‘kritische denkvaardigheden’.

  1. Politiek-juridische dimensie
  2. Economische dimensie
  3. Sociaal-maatschappelijke dimensie
  4. Dimensie vitaal burgerschap
    Kritische denkvaardigheden

Ad. 1) De politiek-juridische dimensie betreft de bereidheid en het vermogen om deel te nemen aan politieke besluitvorming. Het gaat dan zowel om participatie in formele zin, bijv. stemmen bij verkiezingen, als (inter)actieve vormen van participatie en betrokkenheid op verschillende politieke niveaus of bij actuele kwesties die spelen rondom thema’s als duurzaamheid, veiligheid, internationalisering, ondernemerschap, interculturaliteit of levensbeschouwing.

Ad. 2) De economische dimensie betreft de bereidheid en het vermogen om bij te dragen aan het arbeidsproces en de arbeidsgemeenschap: werknemerschap. Deze dimensie betreft ook de bereidheid en het vermogen om op adequate en verantwoorde wijze als consument deel te nemen aan de maatschappij: de kritische consument.

Ad. 3) De sociaal-maatschappelijke dimensie betreft de bereidheid en het vermogen om deel uit te maken van de gemeenschap en daaraan een actieve bijdrage te leveren. Daarbij kun je denken aan het adequaat functioneren in de woon- en leefomgeving, maar ook aan acceptatie van verschillen en culturele verscheidenheid.

Ad. 4) De dimensie van vitaal burgerschap betreft de bereidheid en het vermogen om te reflecteren op eigen leefstijl en zorg te dragen voor de eigen vitaliteit en fitheid. Daarbij kun je denken aan het vinden van de juiste afstemming tussen werken, zorgen voor jezelf en voor anderen, leren en ontspannen.

Onder kritische denkvaardigheden wordt verstaan:

  • Informatie (-bronnen) op waarde weten te schatten en daarbij het onderscheid kunnen maken tussen argumenten, beweringen, feiten en aannames;
  • Het perspectief van een ander kunnen innemen;
  • Kunnen nadenken over hoe eigen opvattingen, beslissingen en handelingen tot stand komen.

Op 14 oktober 2016 werd de Handreiking kritische denkvaardigheden gepresenteerd, die door ecbo/CINOP met het Netwerk burgerschap mbo is ontwikkeld. Deze handreiking is bedoeld ter inspiratie, niet als voorschrift.

Om het onderwijs te inspireren zijn op de website www.burgerschapmbo.nl verschillende materialen
beschikbaar. Het bevat onder andere:

• een animatiefilmpje met een toelichting op het begrip kritische denkvaardigheden;
• een serie praktijkvoorbeelden met praktische toelichtingen;
• handvatten hoe scholen aan de gang kunnen met:
– informatie beoordelen;
– ander perspectieven innemen;
– reflecteren op denken;
– didactische aanpakken;
– pedagogisch klimaat;
– visie en beleid.

Inspanningsverplichting

Voor Burgerschap en LOB geldt een inspanningsverplichting in plaats van een resultaatverplichting. De eindwaardering van deze onderwijseenheden wordt uitgedrukt in ‘voldaan’ of ‘niet voldaan’. De mbo-instelling legt op basis van het loopbaan- en burgerschapsdocument een inspanning voor de student vast in de onderwijs- en examenregeling (OER). Hier moet de student aan voldoen om het mbo-diploma te behalen. De examencommissie beoordeelt of de student aan de gestelde criteria heeft voldaan. Ook kan een mbo-instelling voor verschillende doelgroepen verschillende inspanningsverplichtingen formuleren.

De inspanningsverplichting voor Burgerschap geldt voor alle mbo-niveaus: de entreeopleiding, de basisberoepsopleiding (niveau 2), de vakopleiding (niveau 3) en de middenkaderopleiding (niveau 4). De inspanningsverplichting geldt voor alle studenten, of ze nu de beroepsopleidende leerweg (BOL) of de beroepsbegeleidende leerweg (BBL) volgen.

NVLM kritisch over inspanningsverplichting

Door de grote autonomie van de scholen worden de burgerschapscompetenties op zeer uiteenlopende wijzen ingevuld. In veel gevallen is men daarbij voorbij gegaan aan de essentie van ‘competenties’, namelijk vaardigheden, houding én kennis. Volgens de NVLM is onvoldoende uitgewerkt wat een student in het mbo moet weten. De nadruk zou volgens de vakvereniging meer moeten liggen op het verwerven van inzicht in maatschappelijke ontwikkelingen en het gebruiken van opgedane kennis om maatschappelijke verschijnselen te begrijpen en op basis van deze kennis een standpunt te bepalen of te handelen.

Na het verschijnen van het – inmiddels verouderde – Brondocument, april 2007 heeft de NVLM in 2009 een notitie herziening Brondocument geschreven die de basis zou kunnen vormen voor nader overleg tussen het ministerie van OCW, de MBO Raad en de NVLM.  Middels deze notitie poogde de NVLM de verschillende visies dichter bij elkaar te brengen. De MBO Raad schreef in mei 2010 een (concept) Brondocument. Ook deze versie bevatte volgens de NVLM te weinig garanties voor goed burgerschapsonderwijs in het mbo.

Tot op heden is de NVLM niet tevreden met de gang van zaken rondom het burgerschapsonderwijs in het mbo. De vakvereniging pleit voor één heldere en bindende leerlijn, met aandacht voor kwalificatie-eisen op het gebied van vaardigheden, houding én kennis. We zouden graag zien dat Burgerschap een resultaatverplichting kent en dat de verschillende beheersingsniveaus van de entreeopleiding tot en met mbo niveau 4 worden beschreven. Ook pleiten we voor bevoegde docenten (maatschappijleer) die Burgerschap geven.

Versterking Burgerschap in het mbo

In november 2016 is een motie van CDA en PvdA aangenomen door de Tweede Kamer. De initiatiefnemers verzoeken de regering kritische denkvaardigheden en mensenrechten te verankeren in het mbo-onderwijs, als vast onderdeel van de verplichting voor scholen om burgerschapsonderwijs aan te bieden. De NVLM volgt met interesse de vervolgstappen van de regering.

Netwerk Burgerschap

Het netwerk burgerschap in het mbo wordt gefinancierd door het ministerie van OCW en wordt uitgevoerd onder verantwoordelijkheid van de MBO Raad. De vakvereniging is blij met het initiatief van het Netwerk Burgerschap om burgerschapsdocenten met elkaar in contact te brengen en bijeenkomsten voor hen te organiseren, opdat onderlinge uitwisseling en inspiratie wordt gestimuleerd.

Bezoek ook de website van het Netwerk: www.burgerschapmbo.nl. Op deze website is – naast nieuws – ook materiaal te vinden, met praktijkvoorbeelden van zowel scholen als andere aanbieders.